Slechtste kraanwater van Nederland?

Leestijd: ~12 minuten

Wat betekent slecht kraanwater eigenlijk?

Wie zoekt op het slechtste kraanwater van Nederland, zoekt eigenlijk twee verschillende dingen: is mijn water onveilig, en is mijn water minder goed dan dat van iemand anders? Het antwoord op de eerste vraag is nee. Het antwoord op de tweede is: op sommige punten wel, en die punten zijn te meten.

Bij PureFilter zien we dat klanten zelden bellen omdat ze denken dat hun water onveilig is. Ze bellen omdat ze een kalkrand op de kraan hebben, omdat ze in de krant iets over PFAS lazen, of omdat het water bij hun ouders anders smaakt dan bij hen. Dat zijn precies de drie punten waarop Nederland wél verschilt: hardheid, bron en de stoffen waar de zuivering het hardst voor moet werken.

Waar in Nederland is de waterkwaliteit het slechtst?

Hier gaat het bijna altijd mis, en de verwarring is begrijpelijk. Nederland staat inderdaad onderaan in Europa op waterkwaliteit. Maar die ranglijst gaat over oppervlaktewater: sloten, beken, rivieren en meren. NPO Radio 1 berichtte op basis van RIVM-onderzoek dat Nederland op waterkwaliteit een van de slechtste EU-lidstaten is, onder meer door vervuiling met chemische stoffen, medicijnresten en bestrijdingsmiddelen.

Dat is niet hetzelfde als je kraan. Tussen de sloot en je glas zitten tien drinkwaterbedrijven met een zuivering die volgens het Drinkwaterplatform aan honderden eisen moet voldoen, veel meer dan flessenwater. Slecht bronwater levert in Nederland dus geen slecht kraanwater op. Het levert een dúrdere en ingewikkeldere zuivering op, en dat is het echte probleem waar de sector over waarschuwt.

Het echte verschil: de bron van jouw drinkwater

Als er één factor is die de regionale verschillen verklaart, is het de bron. Volgens het RIVM komt zestig procent van het Nederlandse drinkwater uit grondwater. In het westen van het land is het grondwater te zout, dus wordt daar oppervlaktewater uit de Rijn, de Maas en het IJsselmeer gebruikt, deels voorgezuiverd door infiltratie in de duinen.

Grondwater is regenwater dat er soms eeuwen over heeft gedaan om op zijn plek te komen, gefilterd door klei- en zandlagen en zonder zuurstof, dus zonder bacteriën en virussen. Rivierwater is jong, staat bloot aan alles wat stroomopwaarts wordt geloosd en moet daarom veel zwaarder worden gezuiverd. Wil je weten waar jouw water uit komt, dan staat dat op de kaart Bron van het drinkwater van Atlas Leefomgeving.

Dat onderscheid tussen bron en techniek is precies waarom het loont om te weten welk filtertype past bij het water in jouw regio. Een filter dat kalk aanpakt lost geen PFAS-vraag op, en omgekeerd.

PFAS: hier zit het grootste regionale verschil

Op PFAS is het regionale verschil het scherpst te onderbouwen, en de cijfers komen van het RIVM zelf. Wettelijk mag er voor twintig verschillende PFAS samen 100 nanogram per liter in drinkwater zitten, en het RIVM stelt vast dat het Nederlandse drinkwater daaraan voldoet. Op basis van nieuwe kennis over effecten op het immuunsysteem adviseert het RIVM inmiddels een veel strengere richtwaarde: 4,4 nanogram per liter, uitgedrukt in PFOA-equivalenten.

Tegen die strengere lat gemeten ontstaat er wel een kaart. In het RIVM-rapport PFAS in Nederlands drinkwater staat dat bij ruim de helft van de metingen in drinkwater dat van rivierwater is gemaakt de concentratie boven het WHO-uitgangspunt ligt, en bij één op de tien metingen in drinkwater uit grondwater. De hoogste concentraties liggen in West-Nederland, waar drinkwater vooral van rivierwater wordt gemaakt.

Twee dingen om er meteen bij te zeggen. Ten eerste blijft de hoeveelheid PFAS via alleen drinkwater gemiddeld onder de gezondheidskundige grenswaarde; via voedsel krijgen Nederlanders er volgens het RIVM ongeveer drie keer zoveel binnen. Ten tweede daalt het niet snel, omdat PFAS nauwelijks afbreken. Wie wil zien waar PFAS in Nederland is gemeten, vindt daar de gemeten locaties op een rij, en in het overzicht van waar PFAS allemaal in zit staat waarom je route via voedsel meestal groter is dan die via je kraan.

Woon je in het westen en wil je die route naar nul brengen, dan is de vraag welke techniek dat kan. Dat leggen we uit op onze pagina over de waterfilter tegen PFAS.

Nitraat op de zand- en lössgronden

De tweede regionale scheidslijn loopt niet oost tegen west maar zand tegen klei. Volgens Vewin bevat vooral het uitspoelingswater van landbouwbedrijven op de zand- en lössgronden te veel nitraat. Grondwater met meer dan 50 milligram nitraat per liter is minder geschikt om drinkwater van te maken, en in ongeveer 20 procent van de grondwaterwinningen zijn nitraat, nikkel en sulfaat nu al of mogelijk in de toekomst een probleemstof.

Er zijn zelfs 34 kwetsbare grondwaterbeschermingsgebieden aangewezen waar de nitraatconcentratie in het ondiepe grondwater blijvend onder die norm moet komen. Dat gaat opnieuw over de bron, niet over je kraan: het kraanwater dat uit die gebieden komt voldoet aan de norm, omdat het bedrijf er extra voor zuivert of bronnen mengt. Wat het betekent is dat de zuivering daar meer moeite kost. Hoe nitraat werkt en waarom vooral zuigelingen genoemd worden, staat in ons stuk over nitraat uit kraanwater filteren.

Hardheid: het verschil dat je merkt

Hardheid is het enige verschil dat je zonder laboratorium ziet, en het is het verschil waar de meeste mensen slecht water mee bedoelen. Evides legt uit dat hardheid wordt uitgedrukt in Duitse graden hardheid en per productiebedrijf sterk kan verschillen door bodemopbouw, grondwaterstroming en landbouw. De duinen zijn van nature rijk aan kalk, dus daar is het water harder; water uit de Maas is zachter, deels omdat het in de spaarbekkens al zachter wordt gemaakt.

Hard water is niet ongezond. Het geeft kalkaanslag op je kraan, in je waterkoker en in je koffiemachine, en het maakt thee en koffie vlakker van smaak. Wil je de waarde voor je eigen woonplaats, dan staat die per gemeente in ons overzicht van de waterhardheid per gemeente. Voor de achtergrond van hoe hard Nederlands water eigenlijk is, hebben we hard water in Nederland apart uitgewerkt.

Chloor: waarom Nederlands kraanwater anders smaakt

Dit is het punt waarop Nederland internationaal juist gunstig afwijkt. Omdat bacteriën en virussen bij de zuivering al onschadelijk worden gemaakt met UV-licht of ozon, en omdat het leidingnet nauwelijks lekt, is chloor toevoegen niet nodig. Volgens het Drinkwaterplatform voegen alleen PWN en Evides uit voorzorg een minieme hoeveelheid chloordioxide toe, in een dosering die bij de kraan niet meetbaar is.

Ruikt je water op vakantie in Spanje of Frankrijk wel naar chloor, dan is dat geen inbeelding maar beleid. En het is niet alleen een smaakkwestie: in hoge concentraties kan chloor reacties aangaan waarbij juist schadelijke bijproducten ontstaan. Wat chloor in water doet en waarom een filter er iets aan verandert, staat in chloor uit kraanwater filteren.

Ranglijst: hoe de regio’s zich tot elkaar verhouden

Er bestaat geen officiële ranglijst van beste naar slechtste kraanwater, en die kan er ook niet zijn: alle tien drinkwaterbedrijven leveren water dat aan dezelfde wettelijke eisen voldoet. Wat wél kan, is de regio’s naast elkaar zetten op de drie punten die per gebied verschillen. Dat levert dit beeld op.

De conclusie uit die tabel is niet dat er een verliezer is. Het is dat de vraag verkeerd gesteld wordt. West-Nederland heeft de grootste PFAS-opgave en het zuiden de grootste nitraatopgave, en op hardheid loopt de scheidslijn weer anders. Wie in het westen woont heeft dus een andere reden om te filteren dan wie in Brabant woont, en dat verklaart waarom de beste waterfilter voor de één iets anders is dan voor de ander.

Wat je zelf kunt doen als je het zekere wilt

Een filter is in Nederland geen noodzaak. Het RIVM en het Voedingscentrum adviseren gewoon kraanwater te blijven drinken, en dat advies onderschrijven wij. Wat een filter wel doet, is de laatste meters voor jouw rekening nemen: het deel van de route dat je drinkwaterbedrijf niet meer in de hand heeft, zoals de leidingen in je eigen huis, en de stoffen die de bron onder druk zetten en die je liever helemaal niet in je glas hebt.

De PureFilter Mineral+ is een onder-aanrecht filter met vijf filterstappen dat meer dan 100 verontreinigingen verwijdert, waaronder PFAS, microplastics, zware metalen als lood en koper, fluoride, nitraten, medicijnresten en chloor. Het is NSF-gecertificeerd volgens 42, 53, 61 en 372. De laatste stap is wat het onderscheidt: via Swedish Mineral Rock™ gaan calcium, magnesium en kalium er weer in. Eerst zuiveren, daarna mineraliseren, in die volgorde.

Het filter kost €149,00 inclusief het eerste filterpatroon. Een vervangfilter kost €65,00 en gaat bij 1 tot 3 personen ongeveer twaalf maanden mee; bij 4 tot 6 personen ongeveer zes maanden. De duo met twee patronen kost €115,00. Omgerekend is dat minder dan één cent per liter, tegenover €0,40 tot €1,00 voor een liter flessenwater. Wil je er niet aan denken, dan stuurt het Filterplan de patronen automatisch op tijd op voor €48,00 of €86,00 per levering.

Installeren doe je zelf in 5 tot 10 minuten op de koudwaterleiding onder je aanrecht. Je hebt geen loodgieter nodig; voor de installatie gebruik je één waterpomptang, en het patroon wissel je later met de meegeleverde sleutel. Standaard wordt een 3/8 aansluiting meegeleverd. Wie eerst wil zien wat er onder een aanrecht past, bekijkt wat wij aan waterfilters verkopen.

Vergelijking: PureFilter naast de alternatieven

Let bij het vergelijken op de mineralenkolom. Een techniek die alles wegneemt, neemt ook calcium, magnesium en kalium weg, en verlaagt daarmee de pH-waarde van kraanwater. Dat is precies het verschil tussen alles eruit halen en gericht zuiveren, en het is de reden dat wij voor het onder-aanrecht filter uit ons assortiment de mineralisatie als laatste stap hebben gezet.

Zelf de kwaliteit van jouw kraanwater opzoeken

Je hoeft niet te gissen. In drie stappen weet je precies wat er uit jouw kraan komt.

• Stap 1: zoek je leverancier op via de kaart van Vewin. Nederland heeft tien drinkwaterbedrijven en jouw postcode bepaalt welke het is.
• Stap 2: check de bron op de kaart Bron van het drinkwater. Grondwater, rivierwater of oevergrondwater bepaalt de meeste verschillen.
• Stap 3: vraag het kwaliteitsrapport van je eigen bedrijf op. Die publiceren hardheid, zuurgraad en gemeten stoffen per productielocatie, meestal per kwartaal bijgewerkt. Hoe zo’n rapport te lezen valt, laten we zien aan de hand van de waterkwaliteit van Vitens.

Een teststripje uit een webshop meet hardheid en zuurgraad grof, maar zegt niets over PFAS, medicijnresten of microplastics. Voor die stoffen ben je aangewezen op de metingen van je waterbedrijf en het RIVM, en dat is ook precies wat wij klanten adviseren voordat ze iets kopen.

Veelgestelde vragen

Conclusie

Er is geen slechtste kraanwater in Nederland. Alle tien drinkwaterbedrijven leveren water dat aan de wettelijke eisen voldoet, en het RIVM noemt de kwaliteit tot de beste van de wereld. De ranglijst waarop Nederland onderaan staat, gaat over oppervlaktewater, niet over je kraan.

Wat wél per regio verschilt, zijn drie dingen. De bron: zestig procent van het drinkwater komt uit grondwater, in het westen is het rivierwater. De druk op die bron: West-Nederland heeft de hoogste PFAS-concentraties, het zuiden op zand- en löss de grootste nitraatopgave, met 34 aangewezen kwetsbare grondwaterbeschermingsgebieden. En de hardheid, die je aan je waterkoker ziet.

Wie op basis daarvan wil filteren, kijkt naar techniek en niet naar angst. De PureFilter Mineral+ kost €149,00 inclusief het eerste filter, is NSF-gecertificeerd volgens 42, 53, 61 en 372, verwijdert meer dan 100 verontreinigingen en installeer je in 5 tot 10 minuten zonder loodgieter, met één waterpomptang. Het vervangfilter kost €65,00 en gaat bij 1 tot 3 personen ongeveer twaalf maanden mee, bij 4 tot 6 personen ongeveer zes maanden: minder dan één cent per liter. Met 40 dagen gratis retour en 5 jaar garantie kun je thuis rustig nagaan of je het verschil proeft.