Waar zit PFAS in? De volledige lijst

Leestijd: ongeveer 8 minuten

Wat zijn PFAS precies?

Die twee eigenschappen verklaren allebei de helft van het verhaal. Fabrikanten gebruiken PFAS juist omdat de stoffen zo goed werken: een pan waar niets aan blijft plakken, een jas waar regen vanaf loopt. En precies omdat ze zo stabiel zijn, verdwijnen ze daarna niet meer uit de bodem, het water of ons lichaam.

Wil je eerst weten hoe deze stofgroep in elkaar zit voordat je de productlijst doorloopt, lees dan onze uitleg over wat forever chemicals zijn en waarom ze niet afbreken.

Waar zit PFAS in? Per categorie

Het RIVM noemt zeven productgroepen waarin PFAS verwerkt wordt: smeermiddelen, voedselverpakkingsmaterialen, blusschuim, anti-aanbaklagen van pannen, kleding, textiel en cosmetica. Milieu Centraal houdt daarvan een uitgebreidere lijst bij.

De GGD maakt daarbij een nuttig onderscheid tussen vastzittende en loszittende PFAS. Loszittende PFAS zitten onder andere in blusschuim, impregneermiddel voor kleding en meubels, skiwax en smeermiddel, en komen vrij tijdens het gebruik. Bij een pan met antiaanbaklaag zit de stof vast in de coating, zolang die heel blijft.

Waar zit PFAS in eten en drinken?

Dit is het deel dat de meeste mensen verrast. Je krijgt PFAS niet vooral binnen door je pan, maar door je bord. Volgens berekeningen van het RIVM, samengevat door het Voedingscentrum, krijgen mensen in Nederland via voedsel meer dan drie keer zoveel PFAS binnen als via drinkwater.

• Vis: de grootste bron. Vooral vis uit open water en zee kan relatief veel PFAS bevatten.
• Eieren: vooral van kippen uit eigen tuin, omdat die scharrelen in bodem die vervuild kan zijn.
• Vlees, zuivel, groente en fruit: kleine hoeveelheden, verspreid over veel producten.
• Koffie, thee en graanproducten: ook hierin is PFAS aangetroffen, in lage concentraties.
• Kraanwater: kleine hoeveelheden, afhankelijk van de bron waaruit je drinkwaterbedrijf put.

De NVWA houdt bij hoeveel PFAS er in levensmiddelen wordt gemeten. Bij PureFilter zien we dat lezers hier vaak schrikken van de omvang van de lijst, terwijl de eerlijke conclusie genuanceerder is: het gaat om lage concentraties uit veel bronnen tegelijk, niet om één product waar je vanaf moet.

Zit PFAS in plastic?

Soms wel, maar lang niet in alle plastic. PFAS wordt gebruikt als coating of hulpstof, bijvoorbeeld in vetafstotende voedselverpakkingen en in bepaalde technische kunststoffen. Gewoon verpakkingsplastic, zoals een petfles of een boterhamzakje, bevat doorgaans geen PFAS.

Let op dat PFAS iets anders is dan microplastics. Dat zijn kleine plasticdeeltjes, geen chemische stofgroep. We schreven apart over microplastics in kraanwater en hoe ze daarin terechtkomen.

Waar komt PFAS vandaan en hoe komt het in de grond?

PFAS komt volgens het RIVM in het milieu terecht via de lucht en via het afvalwater van fabrieken die de stoffen gebruiken of maken. Daarnaast komt het vrij bij het gebruik van producten, bijvoorbeeld als blusschuim wordt ingezet bij een brand of een oefening.

Eenmaal in de bodem verspreidt PFAS zich verder via grondwater en oppervlaktewater. Dat verklaart waarom de concentraties per gebied verschillen: rond bekende bronlocaties liggen ze hoger dan elders. Op de PFAS-kaart van Nederland kun je opzoeken hoe het in jouw regio zit.

Zit er PFAS in Nederlands kraanwater?

Ja, in kleine hoeveelheden, en hoeveel verschilt per gebied. Nederlands kraanwater voldoet aan de wettelijke normen en wordt streng gecontroleerd. Tegelijk stelt het RIVM op basis van onderzoek uit 2021 dat mensen in Nederland via voedsel en drinkwater samen te veel PFAS binnenkrijgen.

Die twee dingen zijn allebei waar, en dat is precies waar de verwarring ontstaat. Je kraanwater is veilig volgens de norm, en tegelijk is het een van de bronnen waar je zelf iets aan kunt veranderen. Aan de vis in de supermarkt verander je weinig; aan de kraan in je keuken wel.

Wat kun je er thuis aan doen?

Voor de meeste categorieën hierboven geldt: kiezen. Een pan zonder antiaanbaklaag, cosmetica zonder fluorverbindingen, een jas met een andere waterafstotende coating. Voor je drinkwater ligt het anders, want daar kun je het filteren op het moment dat het je keuken binnenkomt.

Welke aanpak past bij welke situatie?

Let bij elk filter op certificering in plaats van op marketingteksten. De normen NSF 42, 53, 61 en 372 toetsen verschillende dingen: smaak en chloor, gezondheidsgerelateerde reductie, materiaalveiligheid en loodvrije onderdelen. De PureFilter Mineral+ is op alle vier gecertificeerd. Welk filtertype voor jouw situatie logisch is, staat in het complete overzicht van waterfiltertypes, en specifiek voor deze stofgroep hebben we een aparte pagina over welke waterfilter PFAS uit kraanwater haalt.

Een filterpatroon gaat 15.000 tot 20.000 liter mee. Bij een huishouden van 1 tot 3 personen komt dat neer op ongeveer een jaar, bij 4 tot 6 personen op ongeveer een half jaar. Omgerekend blijf je onder één cent per liter, tegenover 0,40 tot 1,00 euro voor een liter flessenwater. Wie liever niet nadenkt over het vervangmoment, kan de filters via het Filterplan automatisch laten opsturen voor 48,00 euro of 86,00 euro per levering.

Waar zit juist geen PFAS in?

Materialen zonder coating zijn de veilige categorie: roestvrij staal, gietijzer, glas, keramiek en onbehandeld hout. Een gietijzeren koekenpan bevat geen antiaanbaklaag en dus geen PFAS. Hetzelfde geldt voor een glazen waterkan of een RVS drinkfles.

Wees kritisch op de term PFAS-vrij op verpakkingen. Die claim is niet wettelijk beschermd en zegt niets over de rest van de productieketen. Kijk liever naar het materiaal zelf: geen coating betekent geen coating-chemie. In onze vaste onder-aanrecht filters zit om die reden geen kunststof coating in het waterpad.

Veelgestelde vragen

Conclusie

De vraag waar zit PFAS in heeft geen kort antwoord, want de lijst loopt van je koekenpan tot je bord. Het eerlijke beeld: verreweg het meeste komt binnen via voedsel, en volgens het Voedingscentrum meer dan drie keer zoveel als via drinkwater. Dat maakt kraanwater niet de grootste bron, maar wel de bron waar je thuis het eenvoudigst iets aan verandert.

Kies je voor filteren, kijk dan naar certificering in plaats van naar beloftes. NSF 42, 53, 61 en 372 zeggen samen wat een filter feitelijk getoetst heeft. En let erop wat er ná het filteren nog in je water zit: bij PureFilter voegen we met Swedish Mineral Rock™ calcium, magnesium en kalium weer toe, zodat je water niet alleen schoon maar ook vol van smaak blijft.