Legionella uit de douche: hoe groot is het risico?

Leestijd: ~9 minuten

Waarom juist de douche het risico is

Het verschil met alles waar mensen zich normaal zorgen over maken in hun kraanwater zit in de route. Lood, nitraat en PFAS komen binnen via je slokdarm, en een filter kan die eruit halen. Legionella komt binnen via je longen, en dan is de vraag niet wat er in het water zit maar of dat water verneveld wordt. Het RIVM noemt het sproeien van water als de klassieke situatie: een douche, of een tuinslang met sproeikop.

Een douchekop vernevelt het water tot druppels die klein genoeg zijn om diep in je luchtwegen terecht te komen. Een keukenkraan doet dat veel minder, en een glas water uit diezelfde kraan doet het helemaal niet. Dat is de reden dat dit artikel over de badkamer gaat en niet over je drinkwater. Wil je weten wat de bacterie betekent voor het water dat je daadwerkelijk drinkt, lees dan ons stuk over legionella in je kraanwater.

Nog een geruststelling vooraf: iemand met een legionellabesmetting is niet besmettelijk voor anderen. Je kunt het dus niet van je partner of je kinderen krijgen, alleen uit het water zelf.

Hoe legionella in je eigen leidingen terechtkomt

Het water dat je drinkwaterbedrijf levert is in orde. De bacterie vermeerdert zich niet in het distributienet, maar in de laatste tientallen meters leiding: die van jou. Daar komen drie omstandigheden samen.

1. De temperatuur komt in de groeizone

Volgens de WHO groeit legionella in watersystemen tussen 20 en 50 graden, met een optimum rond 35 graden. Dat is precies de temperatuur van lauw water. Koud leidingwater zit daar normaal onder en heet water uit een goed ingestelde boiler zit daar ruim boven. Het probleem ontstaat in het grijze gebied: een boiler op een zuinige 45 graden, een warmwaterleiding die naast een vloerverwarmingsbuis loopt, of een koudwaterleiding die in de zomer in een warme kruipruimte opwarmt. Hoe warm je kraanwater normaal gesproken is en wanneer dat afwijkt, staat in ons artikel over de temperatuur van kraanwater.

2. Het water staat stil

Stromend water geeft de bacterie weinig kans. Stilstaand water wel. Denk aan de douche in de logeerkamer die een paar keer per jaar aangaat, de buitenkraan in de winter, een tweede badkamer op zolder, of een leidingstuk dat na een verbouwing is blijven zitten maar nergens meer op uitkomt. Dat laatste heet een dode leiding, en het is de meest onderschatte plek in een huis: daar ververst het water nooit.

3. Er vormt zich biofilm

In elke leiding en in elke douchekop ontstaat op den duur een dun laagje van bacteriën en afzettingen. Die biofilm is voor legionella wat een schuilplaats is: hij beschermt de bacterie en levert voedsel. In een kalkrijk gebied gaat dat sneller, omdat kalkaanslag het oppervlak ruwer maakt. Woon je in zo’n gebied, dan is onze uitleg over kalkaanslag verwijderen ook voor je douchekop relevant.

Hoe groot is de kans in een gewoon Nederlands huis?

Klein. Het RIVM registreert 400 tot 680 meldingen van legionellose per jaar in Nederland, plus 100 tot 150 mensen die de besmetting in het buitenland opliepen. Op ruim 18 miljoen inwoners komt dat neer op grofweg 3 gevallen per 100.000 mensen per jaar. En een flink deel daarvan is terug te voeren op installaties buiten de woning, zoals natte koeltorens, hotels, campings en zwembaden, niet op de eigen badkamer.

Daar komt bij dat de meldingen pieken in de zomer en nazomer, wanneer leidingen warmer worden en veel mensen na een vakantie thuiskomen bij een installatie die twee of drie weken heeft stilgestaan. Dat patroon zegt meer over stilstand en temperatuur dan over de kwaliteit van het geleverde drinkwater.

Wie loopt wel echt risico

Gezonde volwassenen ademen de bacterie meestal zonder gevolgen in. Het RIVM noemt als groepen die er wel ernstig ziek van kunnen worden: ouderen, mensen met een verminderde afweer, mensen die medicijnen gebruiken die de afweer onderdrukken, en rokers. De WHO voegt daar longaandoeningen, nieraandoeningen en zwaar alcoholgebruik aan toe.

Dat onderscheid is praktisch, want het bepaalt hoeveel moeite de maatregelen hieronder waard zijn. Voor iemand van 35 zonder klachten is een boiler op 60 graden ruim voldoende. Hoort er in je huishouden iemand bij een van die groepen, dan adviseert het RIVM om de doucheslang en de douchekop elke twee tot drie jaar te vervangen. Dat is een kleine ingreep die precies op de juiste plek aangrijpt.

Wat helpt tegen legionella in de douche

Boiler of combiketel op minstens 60 graden

Dit is de effectiefste maatregel die je in huis hebt, en hij staat met zoveel woorden in het advies van het RIVM: stel de boiler of combiketel af op ten minste 60 graden. Boven de 50 graden houdt de groei op, en bij 60 graden gaat de bacterie dood. Veel mensen zetten hun boiler lager om energie te besparen, en dat is precies de instelling die de groeizone binnenkomt. Het verschil in gasverbruik valt mee: de kostenpost zit vooral in hoeveel warm water je gebruikt, niet in de ingestelde temperatuur. Let wel op brandgevaar bij jonge kinderen en overweeg dan een thermostatische mengkraan.

Doucheslang en douchekop op tijd vervangen

De biofilm zit vooral in de slang en in de kop, waar water blijft hangen na het douchen. Het RIVM adviseert mensen rond de pensioenleeftijd en mensen met onderliggend lijden om die om de twee tot drie jaar te vervangen. Voor iedereen geldt: ontkalk de douchekop regelmatig, want kalk en biofilm versterken elkaar. Een douchekop die je na gebruik laat leeglopen in plaats van vol laat hangen, helpt ook.

Terug van vakantie: wat doorspoelen wel en niet doet

Hier moeten we een hardnekkig misverstand rechtzetten. Je leest overal dat je na een vakantie je kranen moet doorspoelen om legionella te voorkomen. Het RIVM is daar genuanceerder over: doorspoelen is goed om het drinkwater in je leidingen te verversen, maar het is geen garantie dat legionella verdwijnt als de bacterie zich in je installatie heeft genesteld. Doe het dus wel, maar vertrouw er niet blind op.

Doe het bovendien slim. Schroef de douchekop eraf of hang hem onder water in een emmer, zodat je geen wolk nevel maakt van juist het water waar je vanaf wilt. Laat eerst de koude kraan lopen, daarna de warme, en ventileer de badkamer.

Tuinslang, hogedrukspuit en buitenkraan

Buiten de badkamer is de tuinslang de bekendste bron. Een slang die in de zon ligt met water erin zit dagenlang in de groeizone, en bij het eerste gebruik spuit je die inhoud als nevel de lucht in. Het RIVM adviseert om de tuinslang, hogedrukspuit en sproeiend speelgoed na gebruik goed te laten leeglopen. Laat bij het eerste gebruik na een tijd stilstand het water eerst even weglopen zonder sproeikop, met je gezicht ervandaan.

Welke maatregel helpt waartegen

Niet elke maatregel doet hetzelfde, en dat is precies waar de verwarring ontstaat. Deze tabel zet op een rij wat je waarvoor inzet.

Wat een waterfilter hier wel en niet doet

Dit willen we zonder omwegen zeggen, ook al verkopen we zelf waterfilters: tegen legionella in je douche koop je geen waterfilter. De PureFilter Mineral+ zit op de koudwaterleiding naar je keukenkraan en levert drinkwater. Hij desinfecteert niet, en hij doet niets aan het water dat uit je douchekop komt. Wie je een filter verkoopt als oplossing voor legionella, verkoopt je iets anders dan wat er in de doos zit.

Waar een filter wel voor is, is het water dat je drinkt. De PureFilter Mineral+ bestaat uit vijf filterlagen en haalt alle 40 geteste chemische stoffen voor 75% tot 99,97% uit je kraanwater, getest door Equinox Labs, onafhankelijk laboratorium (2026). Denk aan PFAS, chloor, lood en microplastics. In de laatste stap voegt Swedish Mineral Rock™ calcium, magnesium en kalium toe, waardoor het water zachter en voller smaakt. Bij PureFilter zien we dat klanten vooral overstappen omdat ze klaar zijn met kannen bijvullen en flessen sjouwen, niet uit angst voor hun kraanwater.

Zoek je uit welk type bij jou past, dan helpt onze uitleg over de verschillende soorten waterfilters en hoe ze werken. Twijfel je tussen merken en systemen, dan zet welk waterfilter het gezondst is de verschillen op een rij, en op onze vergelijking van de beste waterfilters staan de systemen naast elkaar. Wil je weten wat er bij het aansluiten komt kijken, dan loopt onze installatiehandleiding het stap voor stap door. Wil je eerst rondkijken, dan staan alle waterfilters die wij voor thuis aanbieden bij elkaar in de collectie.

Symptomen en wanneer je de huisarts belt

Een besmetting begint volgens het RIVM met griepachtige klachten: hoofdpijn, spierpijn, misselijkheid, diarree, koorts en een droge hoest. De incubatietijd is 2 tot 10 dagen, en de WHO meldt dat die in uitbraken soms oploopt tot 16 dagen.

Dat lijkt in het begin op een gewone griep, en dat is precies waarom de context telt. Krijg je binnen anderhalve week na een vakantie, een sauna, een hotel of een camping zulke klachten met koorts en benauwdheid, meld dat dan bij je huisarts. Niet omdat het waarschijnlijk legionella is, maar omdat het met antibiotica goed te behandelen is als het op tijd wordt herkend. Wij zijn geen artsen, dus voor alles wat met klachten te maken heeft is de huisarts het juiste adres.

Veelgestelde vragen

Conclusie

De douche is de plek waar legionella thuis de meeste kans krijgt, niet omdat het water daar viezer is maar omdat het verneveld wordt. De bacterie heeft drie dingen nodig: een temperatuur tussen 20 en 50 graden, water dat stilstaat en een biofilm om zich in te verschuilen. Neem die drie weg en het probleem verdwijnt. Een boiler op minstens 60 graden, een douchekop die je ontkalkt en op tijd vervangt, en leidingen die regelmatig doorstromen zijn samen effectiever dan welk apparaat dan ook.

Een waterfilter hoort niet in dat rijtje, en dat zeggen we liever eerlijk dan dat we iets beloven wat niet klopt. Wat een filter wel doet, is het water dat je elke dag drinkt schoner en lekkerder maken. Dat is een andere vraag, met een ander antwoord.

Meer weten over wat er in jouw kraanwater zit en wat een filter eraan verandert? Op purefilter.nl vind je het hele assortiment en alle antwoorden op een rij.