Kraanwater temperatuur: 10 tot 15 graden

Leestijd: ~10 minuten

Hoeveel graden is kraanwater in Nederland?

Draai je de koude kraan open, dan stroomt er water uit van grofweg 10 tot 15 graden Celsius. Dat cijfer komt van Vitens, dat aan ongeveer 5,8 miljoen Nederlanders levert. Het is geen toeval dat die marge zo smal is: het grootste deel van ons drinkwater komt uit grondwater, en de temperatuur van grondwater ligt volgens Brabant Water het hele jaar door tussen de 10 en 13 graden. De bodem werkt als een enorme buffer die de seizoenen afvlakt.

Dat de spreiding thuis groter voelt dan 10 tot 15 graden, klopt ook. Zodra het water je woning binnenkomt, gaat het door leidingen die door een kruipruimte, een meterkast of een verwarmde vloer lopen. Staat het daar een nacht stil, dan neemt het de temperatuur van zijn omgeving over. Vandaar dat de eerste slok uit een kraan die je 's ochtends opendraait vaak duidelijk lauwer is dan het water dat er tien seconden later uit komt.

Bij PureFilter zien we dat klanten die vraag bijna altijd stellen in de zomer, en bijna altijd in combinatie met smaak. Lauw water smaakt flauwer, en chloor en metaalsmaakjes vallen bij hogere temperatuur sterker op.

De maximale temperatuur: 25 graden, en waarom

Er is een harde bovengrens. Het Drinkwaterbesluit schrijft voor dat drinkwater in het leidingnet maximaal 25 graden mag zijn. WML formuleert het zo: de wet stelt die grens, en tijdens een langdurige hittegolf is een lokale overschrijding soms niet te voorkomen. Er is dan sprake van overmacht, en het water blijft geschikt voor gebruik. De Inspectie Leefomgeving en Transport houdt daar toezicht op.

De reden voor precies 25 graden is microbiologisch. Volgens Dunea vermenigvuldigt de legionellabacterie zich vooral in water tussen de 25 en 45 graden dat langere tijd stilstaat. Het RIVM hanteert daarom een dubbele vuistregel voor installaties: koud water niet warmer dan 25 graden, bij voorkeur onder de 20, en warm water niet kouder dan 50 graden, bij voorkeur boven de 60. Alles daartussen is de zone die je wilt vermijden.

Die grens staat wel onder druk. PWN liet onderzoeksinstituut KWR doorrekenen wat er met het leidingnet gebeurt in het KNMI-klimaatscenario WH'23 voor 2050. De uitkomst: als er niets verandert, komt in 12 procent van de leidingen de temperatuur boven de 25 graden. Opvallend detail uit datzelfde PWN-onderzoek: in groene wijken blijft het drinkwater duidelijk koeler dan in versteende stadscentra, omdat begroeiing de warmte opvangt in plaats van de bodem.

Is er ook een minimale temperatuur?

Nee. Voor koud kraanwater bestaat geen wettelijke ondergrens, om de simpele reden dat kou geen gezondheidsrisico oplevert. Koud water is juist gunstig: hoe kouder, hoe trager bacteriën zich vermenigvuldigen. Het RIVM noemt niet voor niets "bij voorkeur onder de 20 graden" als streefwaarde voor de koudwaterkant.

Voor warm tapwater is er wel een ondergrens in de praktijk. Vitens adviseert om de thermostaat van een boiler of combiketel met voorraadvat op minimaal 55 graden te zetten. Brabant Water houdt 60 graden aan als temperatuur waarbij de legionellabacterie wordt gedood. Zet je een boiler lager om energie te besparen, dan zet je hem dus midden in de groeizone.

Woon je in een huurwoning en is je warme water structureel lauw, dan is dat een punt voor de verhuurder, niet iets om zelf mee te experimenteren.

Waarom de temperatuur bij jou thuis schommelt

Bodemtemperatuur en leidingdiepte

De bodem rond de leiding bepaalt bijna alles. PWN stelt het scherp: dicht bij de bron zijn de leidingen groot en stroomt het water snel, waardoor de temperatuur bijna gelijk is aan die van de bron. Hoe verder het leidingnet in, hoe smaller de buizen en hoe langer het water blijft staan, en hoe meer de temperatuur richting de bodemtemperatuur kruipt. Leidingen dieper leggen, van 1 naar 1,5 meter, is een van de maatregelen die PWN heeft doorgerekend.

Stilstand in je eigen woning

Het stuk leiding tussen de watermeter en je keukenkraan is jouw verantwoordelijkheid, en daar gebeurt het meeste. Water dat een nacht of een vakantie lang stilstaat, neemt de temperatuur van de kruipruimte, de schacht of de meterkast over. Evides waarschuwt dat een slecht geventileerde meterkast, bijvoorbeeld nadat je er apparatuur in hebt gezet, het kraanwater kan laten opwarmen.

Stad of groen

Het maakt uit waar je de kraan opendraait. In woonwijken en bedrijventerreinen met weinig groen zijn er volgens PWN al veel meer hotspots dan in het buitengebied, en in sterk verstedelijkte centra is het risico op warmer drinkwater het grootst. Dezelfde bron, ander adres, andere temperatuur aan de kraan.

Doorlooptijd van het net

Vitens meldt dat er slechts 24 tot 48 uur zit tussen de productie van drinkwater en de levering uit jouw kraan, en dat het water in hun leidingen niet stilstaat. Dat korte verblijf is precies waarom de temperatuur in het openbare net zo stabiel blijft, en waarom problemen bijna altijd binnenshuis ontstaan.

Kraanwater in de winter en in de zomer

In de winter koelt de bovenste bodemlaag af en zakt de temperatuur aan de kraan richting 5 tot 10 graden. Bij strenge vorst kan het lager uitvallen, vooral bij leidingen die ondiep liggen of door een onverwarmde kruipruimte lopen. Prettig om te drinken, minder prettig om je handen onder te houden, en je wasmachine heeft er meer energie voor nodig om op te warmen.

In de zomer gaat het de andere kant op: 15 tot 20 graden is dan normaal, en na een nacht stilstand in een warme leiding loopt het hoger op. Dat is het moment waarop mensen hun water "lauw" en "flauw" gaan noemen. Het water is nog steeds veilig, maar de smaakbeleving verandert wel. Wil je weten of dat warme water ook echt te drinken is, lees dan waarom je warm kraanwater beter niet drinkt.

Merk je dat er ineens helemaal geen of heel weinig water uit de kraan komt, dan speelt er iets anders dan temperatuur. In dat geval helpt ons overzicht van wat je doet als er geen kraanwater is je sneller verder.

Hoe warm is warm kraanwater uit de kraan?

Warm tapwater komt doorgaans tussen de 55 en 60 graden uit je boiler of combiketel, en koelt onderweg naar de kraan iets af. Aan de kraan zelf voelt 50 tot 55 graden al erg heet aan: bij die temperaturen ontstaat binnen enkele seconden brandwondrisico, wat de reden is dat veel douchekranen een begrenzer hebben.

Belangrijker dan het exacte getal is dit: warm kraanwater is niet bedoeld om te drinken. Evides legt uit dat er in warm kraanwater te veel metalen opgelost kunnen zijn, zoals koper uit een voorraadvat of uit koperen leidingen, en dat kranen aan de warmwaterkant nikkel, chroom en cadmium kunnen afgeven. Dunea komt tot hetzelfde advies. Wil je warm water voor thee of koken, tap dan koud en verwarm het in een waterkoker of pan.

Een kokendwaterkraan is de uitzondering. Die heeft volgens Evides een roestvrijstalen voorraadvat vlak bij de kraan, waardoor er geen koper in het water wordt opgenomen. Heb je zo'n systeem en vraag je je af wat er dan nog te filteren valt, dan legt onze pagina over de waterfilter voor een Quooker uit hoe die twee zich tot elkaar verhouden. Kort samengevat: een kokendwaterkraan regelt temperatuur, geen zuivering.

Te warm kraanwater: wanneer is het verdacht?

Vuistregel: koud water dat na goed doorspoelen nog steeds duidelijk lauw blijft, verdient aandacht. Blijft het na een minuut stromen lauw, dan zit de warmte niet in een stilstaand stukje leiding maar structureel in je installatie of in het net.

Warm, stilstaand water is precies de omgeving waarin bacteriën het beste gedijen. Wat er dan kan groeien en wat dat betekent, lees je in onze uitleg over poepbacteriën in kraanwater. Goed nieuws vooraf: volgens Vewin voldoet het Nederlandse drinkwater in 99,9 procent van alle metingen aan de kwaliteitsnormen.

Wat temperatuur doet met smaak, kalk en filtering

Temperatuur verandert de samenstelling van je water niet, maar wel hoe je het proeft. Warmer water houdt minder opgeloste zuurstof vast en smaakt daardoor voller en flauwer. Vluchtige stoffen zoals chloor komen bij hogere temperatuur makkelijker vrij, waardoor je ze eerder ruikt en proeft. Datzelfde geldt voor een metaalachtige nasmaak uit oudere leidingen.

Kalk werkt andersom. Calciumcarbonaat lost juist slechter op naarmate water warmer wordt, en dat is precies waarom kalkaanslag zich verzamelt in je waterkoker, boiler en koffiezetapparaat en niet in je koudwaterleiding. Hoe hard jouw water is, verschilt sterk per regio; ons overzicht van de waterhardheid per gemeente laat zien waar je staat.

Een onder-aanrecht filter zit op de koudwaterleiding, en dat is bewust. Daar is het water het koudste, het stabielste en microbiologisch het gunstigste. De PureFilter Mineral+ haalt daar meer dan 100 verontreinigingen uit, waaronder PFAS, microplastics, zware metalen, nitraat, medicijnresten en chloor, en voegt via Swedish Mineral Rock™ magnesium, calcium en kalium terug toe. Het systeem is NSF 42, 53, 61 en 372 gecertificeerd. Wil je eerst begrijpen wat een waterfilter wel en niet met je kraanwater doet, dan is die pagina de beste plek om te beginnen.

Voor de duidelijkheid: een filter maakt je water niet kouder. Wat het wel doet, is de smaak- en geurstoffen wegnemen die bij lauw water juist het sterkst opvallen. Wie liever geen kan of fles in de koelkast wil, kiest daarom voor een vaste oplossing uit de filters die onder je aanrecht passen.

De installatie zelf valt mee: het filter gaat tussen de koudwaterkraan onder je aanrecht en de kraan zelf, in 5 tot 10 minuten en zonder gereedschap. Stap voor stap staat het in onze handleiding om een waterfilter te installeren.

Alle temperaturen naast elkaar

Veelgestelde vragen

Conclusie

De kraanwater temperatuur in Nederland ligt normaal tussen de 10 en 15 graden, met 5 tot 10 graden in de winter en 15 tot 20 graden in de zomer. Boven de 25 graden mag het wettelijk niet komen, en dat is geen willekeurig getal: daar begint de zone waarin bacteriën zich vermenigvuldigen. Blijft je koude kraan na een minuut doorspoelen lauw, dan is dat het signaal om verder te kijken naar je binneninstallatie.

Voor de meeste huishoudens is temperatuur uiteindelijk een smaakvraag, geen veiligheidsvraag. Nederlands kraanwater voldoet in 99,9 procent van de metingen aan de normen. Wat lauw water wel doet, is chloor, metaalsmaakjes en andere restjes duidelijker naar voren halen. Wie dat wil oplossen zonder kannen bij te vullen, komt uit bij een vast filter op de koudwaterleiding: €149,00 eenmalig, daarna €65,00 per jaar voor een vervangfilter, ofwel minder dan één cent per liter. Met 40 dagen gratis retour en 5 jaar garantie kun je het risicoloos proberen.