Waterhardheid testen: zo meet je het thuis

Leestijd: ~9 minuten

Wat is waterhardheid precies?

Waterhardheid is niets anders dan de hoeveelheid calcium en magnesium die van nature in je water zit. Die mineralen komen uit de bodem: loopt grondwater door kalkrijke lagen, dan neemt het onderweg calcium en magnesium mee. Hoe meer ervan in het water zit, hoe harder het water heet.

Een belangrijk detail dat vrijwel overal wordt overgeslagen: kalk zit niet als kalk in je kraanwater. Vitens legt uit dat kalk pas ontstaat als calcium een reactie aangaat met carbonaat, en dat die reactie op gang komt zodra je water verwarmt. Daarom zie je kalkaanslag in je waterkoker, je douchekop en je vaatwasser, en niet in een glas koud water. Meer daarover lees je in ons stuk over kalk uit kraanwater filteren.

Hoe meet je waterhardheid thuis? Vier methoden

1. De teststrip (snelst, circa twee minuten)

Je houdt een strip een paar seconden in een glas koud kraanwater, schudt hem droog en vergelijkt de verkleuring binnen een halve minuut met de kleurenkaart op de verpakking. Teststrips kosten ongeveer €1,50 tot €10,00 en zijn te koop bij bouwmarkten en online. Belangrijk: laat de kraan eerst een halve minuut doorlopen, zodat je het water uit de leiding meet en niet het water dat uren in je eigen buis heeft stilgestaan.

Nadeel: je leest een kleur af, en kleuren liggen dicht bij elkaar. Voor het onderscheid tussen 7 en 9 °dH is een strip te grof.

2. De druppeltest of titratie (nauwkeurigst thuis)

Bij een druppeltest vul je een buisje tot een streepje met kraanwater en voeg je druppel voor druppel een reagens toe, tot de kleur omslaat van rood naar groen. Elke druppel staat voor 1 °dH, dus je telt gewoon het aantal druppels. Een testset kost ongeveer €8,00 tot €15,00 en gaat tientallen metingen mee.

Dit is de nauwkeurigste doe-het-zelfmethode en de enige waarmee je een verandering betrouwbaar vastlegt, bijvoorbeeld voor en na het plaatsen van een ontharder.

3. De opgave van je drinkwaterbedrijf (gratis, en het meest exact)

Dit is de methode die de meeste mensen vergeten, terwijl hij niets kost en het nauwkeurigst is. Elk Nederlands drinkwaterbedrijf publiceert de hardheid van het water dat het levert, meestal op postcode of woonplaats. Die waarde komt uit een laboratorium, niet uit een kleurenkaartje.

Een paar voorbeelden van wat de bedrijven zelf opgeven: Waternet levert in Amsterdam en omgeving 7,8 °dH (1,40 mmol per liter) aan al zijn klanten. Bij Brabant Water is het drinkwater maximaal 11,2 °dH, met een gemiddelde dat per plaats varieert van 5,0 tot 11,2 °dH. In Groningen ligt de hardheid volgens Waterbedrijf Groningen tussen 6 en 12,5 °dH. We hebben de waarden per regio verzameld in ons overzicht van de waterhardheid per gemeente.

4. De TDS-meter (meet iets anders dan je denkt)

Een digitale TDS-meter meet de geleidbaarheid van water en rekent die om naar het totaal aan opgeloste stoffen in ppm. Handig om te zien dat er iets in je water zit, maar een TDS-meter meet geen hardheid: hij telt ook natrium, nitraat, sulfaat en chloride mee. Een hoge TDS-waarde kan dus net zo goed door zout als door kalk komen. Gebruik hem als indicatie, nooit als hardheidsmeting.

Welke methode kun je het beste nemen?

De praktische volgorde: kijk eerst wat je drinkwaterbedrijf opgeeft, en meet daarna zelf als je wilt weten of je eigen leidingen of een ontharder daar nog iets aan veranderen. Bij PureFilter zien we dat klanten vooral zelf gaan meten nadat ze kalkaanslag in een nieuw apparaat kregen en willen weten of dat aan het water ligt of aan het apparaat.

Wat betekent jouw uitkomst in °dH?

Er bestaat in Nederland geen officiële hardheidsschaal, en dat is geen detail: het Drinkwaterplatform meldt dat drinkwaterbedrijven vijf verschillende schalen hanteren. De indeling hieronder is wel de meest gebruikte en wordt onder meer door Brabant Water en Waterbedrijf Groningen zo gepubliceerd.

Het Nederlandse gemiddelde ligt rond 8 °dH, bevestigd door zowel het Drinkwaterplatform als Waternet. Met andere woorden: de meeste Nederlanders zitten precies op de grens tussen zacht en gemiddeld. Wil je weten hoe jouw provincie ervoor staat, dan zetten we dat op een rij in ons overzicht van hard water in Nederland per provincie.

Het misverstand: nee, 4 °dH is geen hard water

Dit is waarschijnlijk het belangrijkste dat je uit dit artikel meeneemt. Op veel websites die waterontharders verkopen lees je dat water boven de 4 °dH al hard is. Waternet noemt dat in duidelijke taal onjuist en stelt: water is pas hard vanaf 12 °dH.

De Consumentenbond en haar Europese zusterorganisaties adviseren huishoudens om pas bij een hardheid van meer dan 20 Duitse graden zelf te gaan ontharden. Zulke waarden komen in Nederlands drinkwater nauwelijks nog voor. Meet je 9 °dH, dan heb je dus gemiddeld water en geen probleem.

Vanaf welke waarde zie je kalk in huis?

Zichtbare aanslag begint bij de meeste mensen rond 8 tot 10 °dH, en dan vooral op plekken waar water verdampt of wordt verwarmd: de douchewand, de kraanuitloop, het verwarmingselement van de waterkoker en de vaatwasser. Boven 12 °dH gaat het sneller en merk je het ook aan glaswerk dat dof wordt.

Twee praktische dingen die je met je meetwaarde direct kunt doen:

• Vaatwasser instellen: vul de gemeten °dH in bij de waterhardheidsinstelling. Staat die te laag, dan krijg je witte sluiers op je glazen; staat hij te hoog, dan verbruik je onnodig veel zout.
• Koffiemachine ontkalken: stem het ontkalkingsinterval af op je waarde in plaats van op de fabrieksinstelling. Meer daarover in ons stuk over de waterfilter voor een koffiemachine.

Wat een waterfilter wel en niet doet met hardheid

Hier zijn we eerlijk, ook als het ons niets verkoopt. Een waterfilter is geen waterontharder, en de PureFilter Mineral+ ook niet. Wie zijn waterhardheid meet en op 14 °dH uitkomt en van de kalkaanslag af wil, heeft een ontharder nodig, geen filter. Wij verkopen geen ontharders en raden je in dat geval aan verder te kijken.

Wat een goed filter wél doet, is iets anders, en voor veel mensen belangrijker. Het haalt de stoffen uit je drinkwater die er niet in thuishoren: PFAS, microplastics, zware metalen zoals lood en koper, medicijnresten, nitraat en chloor. Hardheid gaat over mineralen die er juist wél in mogen zitten. Dat zijn twee verschillende vragen, en ze verwarren is de reden dat mensen het verkeerde apparaat kopen.

De PureFilter Mineral+ pakt de eerste vraag aan. Het is een compact filter dat je op de koudwaterleiding onder je aanrecht monteert, met vijf filterstappen die meer dan 100 verontreinigingen wegnemen, en een laatste stap met Swedish Mineral Rock™ die calcium, magnesium en kalium teruggeeft. Het is NSF-gecertificeerd volgens 42, 53, 61 en 372. De installatie duurt 5 tot 10 minuten: je hebt geen loodgieter nodig, voor de installatie gebruik je één waterpomptang, en het patroon wissel je later met de meegeleverde sleutel. In onze handleiding voor het installeren van een waterfilter staat stap voor stap hoe dat gaat.

Twijfel je welk type bij jouw situatie past, kijk dan eerst naar de verschillende soorten waterfilters en hoe ze werken voordat je iets aanschaft. En heb je een kokendwaterkraan, lees dan waarom een Quooker het water niet filtert, want dat is een hardnekkig misverstand.

Ontharder, filterkan, osmose of onder-aanrecht filter

De kosten per liter lopen sterker uiteen dan de aanschafprijs suggereert. Een vervangfilter kost €65,00 en gaat 15.000 tot 20.000 liter mee, wat neerkomt op minder dan één cent per liter, tegenover €0,40 tot €1,00 voor een liter flessenwater. Hoe dat zich verhoudt tot de prijs van kraanwater zelf, rekenen we uit in ons artikel over wat een kuub water kost.

Wil je zien wat er in de praktijk onder een aanrecht past, bekijk dan een vast filter op de koudwaterleiding in ons assortiment.

Veelgestelde vragen

Conclusie

Waterhardheid testen kost je twee minuten en hoeft niets te kosten. Kijk eerst wat je drinkwaterbedrijf op je postcode opgeeft, want dat is een laboratoriumwaarde en daarmee nauwkeuriger dan welke thuistest ook. Wil je zelf meten of wil je een verandering vastleggen, neem dan een druppeltest: elke druppel is 1 °dH, en dat leest preciezer dan een kleurenkaartje.

De cijfers om te onthouden: 1 °dH is 17,8 milligram kalk per liter, het Nederlandse gemiddelde ligt rond 8 °dH, drinkwaterbedrijven mogen niet onder 5,6 °dH ontharden, en water heet pas hard vanaf 12 °dH. Die laatste grens is de belangrijkste, want de bewering dat 4 °dH al hard is komt van partijen die ontharders verkopen en klopt niet.

En scheid de twee vragen. Hardheid gaat over mineralen die er mogen zijn; een filter gaat over stoffen die er niet in horen. Kom je uit op 14 °dH en stoort de kalkaanslag je, dan zoek je een ontharder. Wil je weten wat er verder nog in je glas zit, dan is dat een ander gesprek, en daar begint ons werk.