Waterfiltersysteem: op of onder het aanrecht?

Leestijd: ~12 minuten

Wat is een waterfiltersysteem?

De term waterfiltersysteem wordt in Nederlandse webshops op zeker vijf verschillende producten geplakt: een kan met een patroon, een glazen of stalen kan die op zwaartekracht werkt, een klemmetje op je kraan, een vast filter in de koudwaterleiding en een osmose-installatie met een voorraadvat. Ze heten hetzelfde en ze doen niet hetzelfde. Dat is precies waarom deze keuze zo lastig voelt.

Het onderscheid tussen op en onder is bruikbaarder dan het onderscheid tussen merken, omdat het meteen drie dingen vastlegt: het volume filtermateriaal, de contacttijd tussen water en filter, en of je het systeem elke dag zelf moet bedienen. Wil je eerst een stap terug en zien welke waterfiltertypes er op en onder het aanrecht bestaan, dan staat dat overzicht op onze filterpagina.

Op of onder het aanrecht: het echte verschil

Het verschil zit niet in de filtertechniek. Actieve kool zit in beide. Het verschil zit in drie meetbare eigenschappen, en die drie verklaren vrijwel alle prestatieverschillen die je in tests terugziet.

Volume filtermateriaal. Een patroon in een filterkan weegt doorgaans tientallen grammen. Een patroon in een onder-aanrecht behuizing is een cilinder van tien tot twintig centimeter hoog met aanzienlijk meer koolmateriaal erin. Meer materiaal betekent meer adsorptiecapaciteit voordat het filter verzadigd raakt, en dus meer liters per patroon.

Contacttijd. In een kan zakt het water in seconden door het patroon, geholpen door niets anders dan de zwaartekracht. In een onder-aanrecht systeem wordt het water onder leidingdruk door een langere kolom filtermateriaal geduwd. Bij adsorptie geldt: hoe langer het water het kool raakt, hoe meer er blijft hangen. Dat is dezelfde reden dat een langzaam filterkoffie-apparaat een sterkere kop zet dan een snelle.

Aantal handelingen. Een kan van 2,4 liter vraagt bij een huishouden dat drie liter per dag drinkt en kookt al snel twee vulbeurten per dag. Dat is ruim 700 handelingen per jaar. Een onder-aanrecht systeem vraagt er nul, want het water stroomt er vanzelf doorheen als je de kraan opendraait.

Die derde is in de praktijk de doorslaggevende. Bij PureFilter zien we dat klanten die overstappen van een kan naar een vast systeem dat bijna nooit doen omdat de kan niet werkte, maar omdat er niemand meer zin had om hem te vullen. Een filter dat op het aanrecht staat te wachten tot iemand hem bijvult, filtert op dat moment niets.

Waarom de plaats van het filter uitmaakt

Nederlands kraanwater is geen probleem dat opgelost moet worden. Uit de meest recente ILT-beoordeling die Vewin publiceerde, blijkt dat drinkwaterbedrijven 559.933 metingen uitvoerden en dat 99,9% van de monsters aan de wettelijke normen voldeed. In 502 gevallen was dat niet zo, en bij 90% daarvan ging het om stoffen zonder direct gevaar voor de volksgezondheid. Wie een filter koopt om onveilig water veilig te maken, lost een probleem op dat er niet is.

Interessanter is waar de overschrijdingen die er wél waren, gemeten werden. Bij 19 normoverschrijdingen ging het om legionellagroei, en die zijn volgens diezelfde beoordeling allemaal aan de kraan gemeten, in de binneninstallatie van de afnemer. Niet in het leidingnet van het waterbedrijf, maar in de leidingen achter de voordeur.

Dat is het argument voor de plaats van je filter in één zin: het waterbedrijf levert tot aan je watermeter, en alles wat daarna gebeurt, gebeurt in jouw huis. Dezelfde logica geldt voor lood. Volgens het RIVM kunnen in gebouwen van vóór 1960 nog loden leidingen aanwezig zijn die lood afgeven aan het kraanwater, en het advies is om die te laten vervangen. Een filter zo dicht mogelijk bij het tappunt vangt af wat pas in je eigen binnenleiding aan het water wordt toegevoegd. Een kan die je vult uit diezelfde kraan doet dat overigens ook, zolang je hem vult.

Waterfiltersysteem op het aanrecht

Alles wat losstaat van de leiding valt in deze categorie. Er zijn drie varianten, en ze verschillen behoorlijk van elkaar.

De filterkan

De goedkoopste instap, doorgaans 20 tot 40 euro voor de kan en 4 tot 8 euro per patroon. Een kan pakt vooral chloor, smaak en geur aan en is daarmee een smaakverbeteraar. Het patroon gaat meestal vier weken mee, ongeacht hoeveel je tapt, want de ionenwisselaar erin verzadigt op tijd. Wie wil weten hoe streng dat interval is, kan lezen hoe vaak je een Brita-filter vervangt. Het merk Aquaphor zit in hetzelfde segment met een iets afwijkende patroonopbouw; we hebben apart uitgezocht wat Aquaphor waterfilters wel en niet doen.

Het zwaartekracht- of dispensersysteem

Een stalen of glazen tank met keramische of koolkaarsen erin, meestal 8 tot 14 liter, die je bovenin vult en waar het water langzaam doorheen zakt. Dit is het type dat in Nederlandse zoekresultaten het vaakst als waterfiltersysteem wordt aangeprezen. Het voordeel is de contacttijd: uren in plaats van seconden, en dat is een echt technisch voordeel. De nadelen zijn de voetafdruk op je aanrecht, het gewicht bij het vullen en de prijs, die bij de bekende merken snel boven de 300 euro uitkomt. We hebben het keramische zwaartekrachtfilter van British Berkefeld apart beoordeeld, en algemener uitgelegd hoe een waterdispenser werkt.

Het opzetfilter op de kraan

Een kapje dat je op de uitloop van je kraan schroeft, met een hendeltje om te wisselen tussen gefilterd en ongefilterd. Geen bijvullen, wel een klein patroon en een merkbaar lagere doorstroming. Het past bovendien lang niet op elke kraanuitloop, en op een moderne uittrekbare keukenkraan vrijwel nooit.

Waar systemen op het aanrecht sterk in zijn

• Lage instapprijs: je begint voor minder dan 50 euro.
• Geen aansluiting nodig: je raakt je leiding niet aan, wat in een huurwoning of een tijdelijke situatie prettig is.
• Verhuist mee: uit de kast, in de doos, klaar.
• Geen installatie: uitpakken, spoelen, vullen.

Waar ze op afhaken

• Bijvullen: de belangrijkste reden dat kannen in een kastje belanden.
• Ruimte: een dispenser van 12 liter neemt een hoek van je werkblad permanent in beslag.
• Kosten per liter: vier patronen per jaar van 6 euro over pakweg 1.500 liter komt neer op ruim anderhalve cent per liter, meer dan bij een vast systeem.
• Alleen wat je erin giet: je pastawater, je koffiezetapparaat en je waterkoker krijgen ongefilterd water, tenzij je die ook uit de kan vult.

Waterfiltersysteem onder het aanrecht

Een onder-aanrecht systeem wordt opgenomen in de koudwatertoevoer van je keukenkraan. Het staat in het kastje onder de spoelbak, je ziet er niets van, en al het koude water dat je tapt is gefilterd. Binnen deze categorie zijn er twee hoofdvarianten, en het verschil ertussen is groter dan veel webshops laten doorschemeren.

Inline filtratie

Het water gaat op leidingdruk door een of meer filterpatronen en komt er direct weer uit. Geen stroom, geen voorraadvat, geen spoelwater. De doorstroming blijft dicht bij die van je gewone kraan, wat betekent dat je pan gewoon in normale tijd vol is. De PureFilter Mineral+ werkt zo, met vijf filterstappen en een mineralisatiestap als laatste.

Omgekeerde osmose

Een membraansysteem dat water door een zeer fijn membraan perst. Het haalt veel weg, maar vraagt in ruil een voorraadvat dat een flink deel van je kastje inneemt, vaak een stopcontact, en het spoelt een deel van het water weg als concentraat. Het verwijdert bovendien de mineralen die je wél in je water wilt houden. We hebben in detail beschreven wat een Waterdrop osmosesysteem van je keuken vraagt en waar dat verschil in de praktijk knelt.

Waar systemen onder het aanrecht sterk in zijn

• Nul handelingen: kraan open is gefilterd water, ook voor koken, thee en de waterkoker.
• Meer filtermateriaal: een patroon van 15.000 tot 20.000 liter tegenover een kanpatroon van enkele honderden.
• Onzichtbaar: je werkblad blijft leeg.
• Lagere prijs per liter: bij de PureFilter Mineral+ kost het vervangfilter €65,00, en dat komt over die capaciteit uit op minder dan één cent per liter.
• Combineert met een Quooker: het filter komt vóór het Quooker-systeem op de koudwatertoevoer te zitten, waarover meer op onze pagina over de waterfilter Quooker.

Waar je rekening mee houdt

• Eenmalige installatie: 5 tot 10 minuten op de koudwaterleiding. Je hebt geen loodgieter nodig; voor de installatie gebruik je één waterpomptang, en het patroon wissel je later met de meegeleverde sleutel.
• Aansluitmaat: standaard wordt een 3/8 aansluiting meegeleverd. Heeft je kraan een andere maat, dan is een verloopstuk nodig.
• Ruimte in het kastje: een inline filter past vrijwel altijd; een osmosesysteem met voorraadvat lang niet altijd.
• Hogere aanschafprijs: je begint hoger dan bij een kan, maar je eindigt per liter lager.

Wie wil zien hoe die installatie er stap voor stap uitziet voordat hij bestelt, vindt in ons stuk over hoe je een waterfilter zelf installeert de complete volgorde, inclusief wat je doet als de kraanaansluiting afwijkt.

De twee naast elkaar

Wat kost een waterfiltersysteem per liter?

De aanschafprijs zegt weinig; de prijs per liter zegt alles. Reken het na met de twee getallen die je altijd kunt vinden: de prijs van een vervangpatroon en de capaciteit ervan.

Bij een filterkan koop je doorgaans twaalf tot dertien patronen per jaar als je het interval van vier weken aanhoudt. Bij 6 euro per stuk is dat 72 tot 78 euro per jaar. Drink en kook je met drie liter per dag, dan is dat ruim 1.000 liter, en kom je uit op ongeveer zeven cent per liter. Vul je de kan nauwelijks, dan wordt die prijs per liter alleen maar hoger, want het patroon verloopt op tijd en niet op gebruik.

Bij de PureFilter Mineral+ kost het vervangfilter €65,00 en gaat het over 15.000 tot 20.000 liter. Dat is €0,0033 tot €0,0043 per liter, oftewel minder dan één cent. Ter vergelijking: een liter flessenwater kost 40 cent tot een euro. De duo met twee patronen kost €115,00. Wil je er helemaal niet aan denken, dan stuurt het Filterplan de filters automatisch op tijd op, voor €48,00 bij 1 tot 3 personen of €86,00 bij 4 tot 6 personen; losse filters blijven gewoon te bestellen.

Daar komt bij dat leidingwater zelf bijna niets kost. Hoe die rekensom precies loopt, hebben we uitgewerkt in ons stuk over wat een kuub water kost. En puur op milieu-impact is de vergelijking niet eens spannend: volgens Milieu Centraal is de klimaatimpact van één glas fleswater vergelijkbaar met ongeveer 70 glazen kraanwater.

Waar let je op bij de keuze?

Certificering, en het verschil tussen 42 en 53

Dit is het nuttigste filter op marketingtaal dat er bestaat. Volgens NSF International gaat NSF/ANSI 42 over esthetische effecten, zoals chloor, smaak, geur en ijzer, en gaat NSF/ANSI 53 over gezondheidsgerelateerde stoffen, zoals lood, vluchtige organische verbindingen en cryptosporidium. Een systeem met alleen 42 is een smaakverbeteraar. Wil je dat er ook gezondheidsgerelateerde stoffen worden gereduceerd, dan kijk je naar 53. De PureFilter Mineral+ is gecertificeerd volgens 42, 53, 61 en 372, waarbij 61 over materiaalveiligheid gaat en 372 over loodvrij materiaal.

Doorstroming

Bij een onder-aanrecht systeem is dit het bezwaar dat het vaakst terugkomt: gaat mijn kraan langzamer lopen? Bij inline filtratie is het verschil beperkt en merk je het vooral bij het vullen van een grote pan. Bij osmose met voorraadvat is het verschil wel groot, want je tapt dan uit een vat dat opnieuw moet vullen. Wil je weten waar je begint, meet dan eerst hoeveel liter per uur uit je kraan komt.

Het vervangmoment

Een verzadigd filter houdt niets meer tegen, en dat is het enige scenario waarin een filter slechter is dan geen filter. Kies daarom een systeem waarvan je het interval kunt onthouden. Bij de Mineral+ hangt de looptijd af van de huishoudgrootte: bij 1 tot 3 personen ongeveer twaalf maanden, bij 4 tot 6 personen ongeveer zes maanden. Hoe dat bij andere typen ligt, staat in ons overzicht van hoe vaak je een waterfilter vervangt.

Blijf je hier wonen?

De enige vraag waarop een systeem op het aanrecht objectief beter scoort. Woon je tijdelijk, huur je gemeubileerd of verhuis je binnen een jaar, dan is een kan of dispenser verstandiger. Blijf je zitten, dan is de installatie een eenmalige handeling van tien minuten tegenover honderden vulbeurten per jaar.

Hele huis, camper en noodpakket

Wie op waterfiltersysteem zoekt, komt ook drie aangrenzende situaties tegen. Ze vragen elk om iets anders, en het is eerlijker om dat gewoon te benoemen.

Voor het hele huis. Een systeem op de hoofdleiding filtert al het water in je woning, dus ook je douche, wasmachine en toilet. Dat betekent veel grotere behuizingen, een aansluiting op de hoofdtoevoer en in de meeste gevallen een installateur. Voor drinkwater is het overbodig, want je filtert dan honderden liters per dag waarvan je er drie drinkt. Wij leveren dit type niet.

In een camper of caravan. Hier gaat het om een tank die stilstaat, en stilstand is een ander probleem dan verontreiniging. Een compact inline filter met desinfecterende werking is dan logischer dan een drinkwaterfilter voor thuis.

In een noodpakket. Bij een leidingbreuk of een kookadvies helpt een vast filter je niet, want dat hangt aan een leiding die op dat moment niets levert. Daar hoort een draagbaar filter bij. We hebben op een rij gezet wat je in een noodpakket nodig hebt, inclusief hoeveel water je per persoon rekent.

Welk systeem past bij welke situatie?

Vier situaties, vier antwoorden.

• Je wilt gewoon dat je water beter smaakt en je woont tijdelijk: een filterkan. Lage drempel, en je neemt hem mee.
• Je vindt de smaak belangrijk maar wilt geen leiding aanraken en hebt ruimte over: een zwaartekrachtsysteem op het aanrecht. Lange contacttijd, maar reken op een flinke voetafdruk en een hogere prijs.
• Je woont vast, drinkt en kookt dagelijks met kraanwater en wilt er niet aan denken: een inline systeem onder het aanrecht. Dit is de situatie waarin de rekensom het duidelijkst uitvalt.
• Je wilt zo veel mogelijk weghalen en accepteert een voorraadvat, stroom en spoelwater: omgekeerde osmose. Houd er rekening mee dat ook de mineralen verdwijnen.

Zit je in de derde groep, dan is de vervolgvraag welk vast systeem. Daarvoor hebben we de types naast elkaar gezet in ons overzicht van de beste waterfilters onder het aanrecht, en wat er bij ons aan onder-aanrecht filters staat zie je in één oogopslag in de collectie. Twijfel je nog tussen categorieën, dan helpt onze vergelijking van de beste waterfilter je verder.

Concreet: het vaste filter dat onder je aanrecht wordt gemonteerd kost €149,00 inclusief het eerste patroon, verwijdert meer dan 100 verontreinigingen waaronder PFAS, microplastics, zware metalen, fluoride, nitraten, medicijnresten en chloor, en geeft als laatste stap calcium, magnesium en kalium terug via Swedish Mineral Rock™. Met 40 dagen gratis retour en 5 jaar garantie kun je thuis rustig uitproberen of je het verschil proeft.

Veelgestelde vragen

Conclusie

De keuze tussen een waterfiltersysteem op of onder het aanrecht draait niet om filtertechniek maar om drie praktische dingen: hoeveel filtermateriaal erin past, hoe lang het water er contact mee maakt en hoeveel handelingen het je per dag kost. Op die drie punten wint een vast systeem onder het aanrecht, en die derde is in de praktijk de reden dat kannen in een kastje eindigen.

Zet er de cijfers naast en het beeld wordt scherper. Een kan kost ongeveer zeven cent per liter, een inline onder-aanrecht filter minder dan één cent. Een kanpatroon doet enkele honderden liters, een onder-aanrecht patroon 15.000 tot 20.000. En het enige onderdeel van je waterketen waar jij invloed op hebt, is precies het stuk achter de watermeter: daar werden de legionella-overschrijdingen gemeten die Vewin rapporteerde, en daar zitten de loden leidingen die het RIVM in gebouwen van vóór 1960 signaleert.

Op het aanrecht wint op één punt echt, en dat punt is niet triviaal: het kost je niets om te beginnen en het verhuist mee. Woon je tijdelijk, kies dan daarvoor. Blijf je zitten, dan is de installatie van tien minuten een eenmalige prijs voor honderden vulbeurten die je niet meer doet, en levert de PureFilter Mineral+ gefilterd en gemineraliseerd water uit de kraan die je al hebt.